Wchodzisz i wiesz

Kultowy serial kryminalny "Motyw" z Kristin Lehman w roli detektywki Angie Flynn powrócił na antenę polskojęzycznej telewizji z czwartym sezonem. Już dziś polscy widzowie będą mogli obejrzeć szósty i siódmy odcinek finałowej serii kryminalnego hitu. Gdzie konkretnie i o której godzinie nastąpi emisja? Piotr Kozłowski

Egzamin ósmoklasisty 2026 coraz bliżej. To pierwszy tak duży i ważny sprawdzian dla uczniów, którzy kończą szkołę podstawową. Jest jednak czas na spokojne i systematyczne powtórki. Jak je zaplanować, by iść spokojnie na egzamin? Podpowiadamy. Beata Zatońska

Już w kwietniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych zacznie wypłacać 13. emeryturę. Dzięki marcowej waloryzacji rent i emerytur tegoroczna "trzynastka" będzie wyższa i wyniesie 1978,49 zł brutto. Co ważne, te pieniądze nie należą się tylko seniorom - ze świadczenia mogą skorzystać także dzieci. Wyjaśniamy.

Minister energii Stanów Zjednoczonych poinformował w środę, że w przyszłym tygodniu jego kraj zacznie uwalniać 172 miliony baryłek ropy z rezerwy strategicznej surowca. Amerykański rząd stara się w ten sposób zaradzić gwałtownemu wzrostowi cen ropy po wybuchu wojny z Iranem.

Transformacja chińskiej nauki zbiegła się w czasie z rosnącymi napięciami wokół szkolnictwa wyższego w Ameryce.

Administracja Donalda Trumpa wprowadziła szereg działań, które – zdaniem części środowiska naukowego – mogą osłabić tamtejszy system badań. Chodzi przede wszystkim o ograniczenia wizowe dla studentów zagranicznych, presję polityczną na uniwersytety oraz znaczące cięcia w finansowaniu.

Według analiz organizacji naukowych, nawet jedna trzecia podstawowych programów badawczych w Stanach Zjednoczonych może znaleźć się w strefie zagrożenia w wyniku redukcji grantów federalnych.

Że idzie nowe świadczy też zmiana w strukturze zagranicznych studentów przebywających w USA. Jeszcze kilka lat temu Chińczycy stanowili zdecydowanie najliczniejszą grupę. W roku akademickim 2019/2020 było ich ponad 370 tys. Teraz liczba ta spadła o ponad jedną czwartą. I nic nie wskazuje, by trend miał się zmienić. 

Zwłaszcza, że – jak wynika z badań przeprowadzonych przez specjalistów z Princeton, Harvardu i MIT – w latach 2010–2021 prawie 20 tys. naukowców pochodzenia chińskiego opuściło Stany Zjednoczone i przeniosło się do innych krajów. W zdecydowanej większości wrócili do domów. 

Politycy, zwłaszcza z Partii Demokratycznej, rzecz jasna, biją na alarm. Ich zdaniem restrykcyjna polityka wobec uczelni i zagranicznych studentów może przyspieszyć proces przesuwania się globalnej nauki w kierunku Azji.

Dwa kroki do przodu

Rozwój chińskiej nauki dziwić może tylko tych, którzy nie patrzyli dość uważnie. Bo to przecież nie przypadek, ale efekt długofalowej strategii państwa. Chińczycy kolejny raz udowadniają, że potrafią myśleć krok, a może i trzy kroki do przodu.

Nie zaczynali dziś. 

Początki tej „naukowej transformacji” sięgają reform Deng Xiaopinga z lat 80. Po dekadach izolacji i chaosu epoki Mao, chińskie elity doszły do wniosku, że bez potężnego zaplecza naukowego kraj nie będzie w stanie dogonić najbardziej rozwiniętych gospodarek świata. Wniosek, co by nie mówić, słuszny.

W kolejnych dekadach strategia ta była więc rozwijana przez następnych przywódców – od Jiang Zemina po Xi Jinpinga. Państwo zaczęło systematycznie zwiększać finansowanie badań naukowych i szkolnictwa wyższego, jednocześnie koncentrując środki na wybranej grupie instytucji.

Czytaj też: „Byłam jak żywa pochodnia”. Izabeli po wypadku najtrudniej było zasnąć

To podejście różni się od modelu zachodniego. Zamiast równomiernego finansowania całego systemu edukacji – jak choćby w Polsce – Chiny postawiły na budowę kilku potężnych ośrodków, które miały konkurować z najlepszymi uczelniami świata. 

Efekty tej strategii widać dziś w rankingach. W zestawieniu U.S. News & World Report na rok akademicki 2025/2026, piętnaście (!) uczelni z Chin kontynentalnych i Hongkongu znalazło się w pierwszej setce najlepszych uniwersytetów świata. Najwyżej notowane Tsinghua University zajmuje 11. miejsce – ex aequo z londyńskim Imperial College. Peking University awansował na 25. pozycję, a Zhejiang University na 45. 

Siedem lat wcześniej w pierwszej setce były… dwie.

Jak nie wiadomo o co chodzi…

Inwestycje, inwestycje i jeszcze raz pieniądze. 

Przez ostatnią dekadę wydatki Chin na badania i rozwój rosły średnio o około dziewięć procent rocznie. W przeliczeniu na parytet siły nabywczej kraj ten przeznacza dziś na badania więcej niż Stany Zjednoczone i Unia Europejska razem wzięte.

Czytaj też: Zaginął znany amerykański generał. „Chciał upublicznić informacje o UFO”

Skala tych nakładów zaczęła przynosić widoczne efekty. Między 2018 a 2020 rokiem chińscy naukowcy opublikowali niemal jedną czwartą wszystkich artykułów naukowych na świecie, wyprzedzając pod tym względem nawet Stany Zjednoczone. W wielu dziedzinach – szczególnie w chemii, materiałoznawstwie i inżynierii – to Chiny zaczęły wyznaczać tempo badań.

Wracają do domu

Tak jak miarą rozwoju Polski ma być to, ilu rodaków zdecydowało się w ostatnich latach wrócić z emigracji w Wielkiej Brytanii, tak podobne kryteria można zastosować w Chinach. 

Przez lata najzdolniejsi studenci i badacze, chcąc się rozwijać, wyjeżdżali na studia do USA i Europy. W ostatnich latach coraz więcej z nich decyduje się jednak na powrót do kraju.

W języku chińskim określa się ich mianem haigui – „żółwi morskich”, które wracają z zagranicy.

Powody są różne: atrakcyjne granty badawcze, nowoczesna infrastruktura, rosnący prestiż chińskich uczelni, a także chęć uczestniczenia w szybko rozwijającym się ekosystemie technologicznym. 

Ich powrót znacząco zwiększył potencjał badawczy chińskich instytucji. W wielu przypadkach to właśnie oni budują dziś nowe laboratoria i programy obejmujące cały kraj. Często również: całą Azję.

Ranking to nie wszystko

Mimo spektakularnego awansu chińskich uczelni wielu badaczy podkreśla jednak, że rankingi nie mówią wszystkiego o jakości tamtejszej nauki. 

Nature Index chociażby, gdzie chińskie instytucje zajmują osiem (!) miejsc w pierwszej dziesiątce, opiera się na publikacjach w wybranych czasopismach z nauk ścisłych i przyrodniczych. W ostatnich latach zwiększono w nim udział czasopism z dziedzin takich jak chemia czy fizyka – czyli tych, w których Chiny są szczególnie silne. Z kolei nauki biologiczne i medyczne, gdzie dominują uczelnie zachodnie, mają mniejszy udział w zestawieniu.

Kiedy ranking ogranicza się wyłącznie do dwóch najbardziej prestiżowych czasopism naukowych – Nature i Science – chińskie instytucje wypadają już mniej spektakularnie. W takim zestawieniu w ścisłej czołówce pozostaje przede wszystkim Chińska Akademia Nauk.

Powodów do optymizmu nie ma.

Dla USA i Europy wszystko to może być bowiem tylko łabędzi śpiew. Przyzwyczajeni do tego, że najlepsi, najzdolniejsi studenci nie mają alternatyw, najwięksi zaniedbali rynek potencjalnie najbardziej atrakcyjny: czyli Azję właśnie. Środek ciężkości, również w tym aspekcie, przesuwa się na Wschód.

Czytaj też: Wielkie derby w Krakowie. Kulisy prezydenckiego referendum

Orlen złożył udziałowcom Grupy Azoty Polyolefins  niewiążącą ofertę zakupu wszystkich akcji spółki - podał Orlen w komunikacie. Łączna wartość oferty to 1,14 mld zł.

Należysz do tych którzy jednak orientują się w świecie nieco lepiej? Masz okazję udowodnić, że nie ma na Ciebie mocnych. Raz, dwa, trzy - zaczynamy! Marta Morświnek

Czy wiesz kto przyłączył Miśnię do Polski? Kiedy istniało Wielkie Księstwo Poznańskie? Sprawdź się w hipertrudnym quizie historycznym. 5 pkt to naprawdę świetny wynik! Marta Pawłowska

Myślisz, że dobrze znasz historię Polski? Czas przyjrzeć się mało znanym, a zarazem fascynującym faktom, które mogą Cię zaskoczyć! Ten quiz sprawdzi, ile naprawdę wiesz o niezwykłych wydarzeniach, postaciach i fenomenach związanych z naszym krajem. Marta Pawłowska

Toyota Corolla sedan to przestronne wnętrze i pojemny bagażnik idealny dla rodziny. Teraz ten 4,6-metrowy kompakt z wolnossącym silnikiem 1.5 kosztuje tyle, co mniejsza, hybrydowa Toyota Yaris. Z kolei hybryda z silnikiem 1.8 zużywa zaledwie 4,4 l benzyny na 100 km i bije rekordy popularności. Tomasz Sewastianowicz

Maciej Siembieda, twórca uwielbianych przez czytelników thrillerów ze świetnym, historycznym tłem, wydał w 2025 r. książkę "Gołoborze". "Gołoborze" to najbardziej osobista książka w dorobku Macieja Siembiedy. Szybko stała się bestsellerem. Jej potencjał został natychmiast zauważony przez producentów filmowych. Teraz uhonorowano ją prestiżową nagrodą O!Lśnienia w kategorii najlepsza książka roku. Beata Zatońska

Właśnie dziś, 12 marca, paliwo tanieje nawet o 50 groszy na litrze. W obliczu szalejących podwyżek to zaskakujący prezent dla kierowców. Solidną ulgę przy kasie odczują użytkownicy benzyny, diesla oraz LPG. Oto szczegóły wielkiej akcji rabatowej... Tomasz Sewastianowicz

Czy jesteś kierowcą, z którym inni czują się bezpiecznie? Sprawdź swoją wiedzę o przepisach i kulturze jazdy w naszym quizie. 10 pytań, 3 minuty i jedna szczera prawda o umiejętnościach za kółkiem. Zdobędziesz komplet punktów? Tomasz Sewastianowicz

Prezydent USA Donald Trump potwierdził, że został poinformowany o obecności uśpionych agentów Iranu w Stanach Zjednoczonych. Zapewnił, że są pod obserwacją amerykańskich służb. Aneta Malinowska

Nadchodzące zmiany w przepisach to koniec ery bezkarności dla osób, które dzięki prawnym sztuczkom unikały mandatów i dopisania punktów karnych do swojego konta. Rząd szykuje potężny oręż: to właściciel auta będzie musiał udowodnić, że nie prowadził auta, a próba ratowania prawa jazdy fikcyjnym oświadczeniem skończy się zatrzymaniem dowodu rejestracyjnego. Tomasz Sewastianowicz

BYD rzuca wyzwanie autom spalinowym. Nowa bateria Blade 2.0 i ładowarki o mocy 1500 kW skracają czas postoju na stacji do kilku minut – także przy siarczystym mrozie. Każda sekunda pod kablem to 2 km dodatkowego zasięgu. Kiedy ten przełom pojawi się na polskich drogach? Tomasz Sewastianowicz

Ceny paliw szaleją, co szczególnie mocno odczuwają właściciele aut z silnikami diesla. MPK w Częstochowie na razie zauważyło symboliczną podwyżkę, ale ceny paliw i tak nie będą destrukcyjne, bo spółka od lat stawia na transport nisko i zeroemisyjny, chociaż miało z nim ogromne problemy.

Tabor spalinowy pozostaje kluczowy dla odporności systemu kolejowego. Jest niezbędny, gdy brakuje zasilania elektrycznego. Tymczasem w całym kraju mamy dziś zaledwie kilkanaście ogólnodostępnych stacji, na których takie pojazdy mogą tankować. To poważne ograniczenie operacyjne - mówi Wojciech Jurkiewicz, prezes Związku Niezależnych Przewoźników Kolejowych.

Prace nad ustawą sieciową budziły ogromne emocje. Po senackich poprawkach nic nie wskazuje na to, by miały one wrócić. Zwłaszcza że wysłuchano zarówno branży OZE, jak i strony operatorów sieci dystrybucyjnych, których głos był mniej słyszalny. A jak zapewniają: nie są bierni i widzą, co dzieje się na rynku.

Większość banków nie przygotowała specjalnych instrumentów finansowych w odpowiedzi na apel Donalda Tuska w sprawie wsparcia polskiego przemysłu. Przedstawiciele sektora zapewniają, że  w finansowanie polskich inicjatyw są zaangażowani od lat.