Wchodzisz i wiesz

Od stycznia 2026 zmieniły się zasady ortografii, wiele wyrazów zapiszemy inaczej. Ma być łatwiej, ale... czy na pewno? Sprawdź, czy uda ci się zdobyć chociaż połowę punktów. Beata Jasina-Wojtalak

Bundestag uchwalił nowe przepisy. "Rekordowe miliardy i nowy model służby wojskowej mają wzmocnić Bundeswehrę po latach zaniedbań. Skala wydatków obronnych jest historyczna, ale niemieckie siły zbrojne mogą mieć poważny z problem z zyskaniem nowego personelu" – mówi PAP dr Karol Janoś z Instytutu Zachodniego. Piotr Kozłowski

Drugi odcinek wyczekiwanego polskiego serialu "Niebo. Rok w piekle" właśnie pojawił się na czołowej platformie streamingowej. Historia jest inspirowana prawdziwymi wydarzeniami opisywanymi w książce "Niebo. Pięć lat w sekcie" autorstwa Sebastiana Kellera. W rolach głównych zobaczymy Stanisława Linowskiego i Tomasza Kota. Gdzie można oglądać nowy serial? Piotr Kozłowski

2025 był dla wielu rokiem domykania spraw i poczucia spowolnienia. A 2026? Według astrolożki Kingi Oliwii Kujawy z to moment "resetu" i wejścia w zupełnie nową energię: więcej odwagi, konkretów i działania. Aneta Malinowska

Naukowcy z Xi’an Jiaotong-Liverpool University (wspólnego przedsięwzięcia chińsko-brytyjskiego) przeprowadzili analizę metagenomu jelitowego murarek Osmia excavata. Murarki to prowadzące samotny tryb życia pszczoły z rodziny miesierkowatych (Megachilidae).

Analizie poddano spożyty przez pszczoły pyłek, bakterie i wirusy jelitowe, zbadano także pszczele geny oporności na antybiotyki w 10 miejskich obszarach rolniczych w Suzhou w Chinach. Jelita dzikich pszczół zamieszkujących miasta zawierają szczegółowe sygnatury mikrobiologiczne, które odzwierciedlają zarówno zdrowie owadów, jak i jakość otaczającego środowiska, oferując potężne nowe narzędzie do monitorowania dobrostanu ekologicznego w miastach.

Badanie ujawniło, w jaki sposób środowisko miejskie kształtuje dietę, stabilność mikrobiomu, ekspozycję na patogeny i oporność na antybiotyki. Można z niego wnioskować o ukrytych czynnikach środowiskowych, takich jak niedobór kwiatów, rozprzestrzenianie się patogenów i zanieczyszczenie chemiczne.

Dieta pszczół miejskich jest inna niż tych z przedmieść

„Nasze badanie pokazuje, że jelita dzikich pszczół mogą działać jak czuły czujnik biologiczny jakości środowiska miejskiego” – powiedział dr Min Tang z XJTLU, cytowany w informacji prasowej. „Integrując dietę, bakterie, wirusy i oporność na antybiotyki w jednym procesie metagenomicznym, uchwyciliśmy presje ekologiczne, które często pomijane są w tradycyjnych badaniach terenowych”.

Analiza metagenomiczna DNA roślin wykazała, że miejskie pszczoły z rodzaju Osmia w dużym stopniu polegają na niewielkiej grupie roślin, zwłaszcza na kapustnych, i ozdobnym drzewie – platanie (Platanus), które zwykle nie budzi zainteresowania pszczół. Najwyraźniej miejskie murarki nie mają lepszego wyboru.

Czytaj także: Nietypowa interwencja. Rój pszczół przy paczkomacie

Diety różniły się w zależności od lokalizacji i ściśle odpowiadały lokalnej roślinności, co pokazuje, jak struktura krajobrazów miejskich silnie wpływa na sezonowe możliwości żerowania.

W zróżnicowanych siedliskach Suzhou pszczoły utrzymywały stosunkowo spójny „rdzeń” mikrobiomu jelitowego, zdominowany przez Gammaproteobacteria, w szczególności bakterie z rodzaju Sodalis. Ten symbiont kodował najszerszą gamę enzymów potrzebnych do rozbicia osłonki pyłkowej, co podkreśla jego znaczenie dla odżywiania pszczół.

Jednak w dwóch miejscach Sodalis był prawie nieobecny, zastąpiony przez bakterie oportunistyczne, takie jak Pseudomonas, co wskazuje na potencjalny stres środowiskowy lub zaburzenia mikrobiomu.

Mikrobiomy pszczół zawierały 173 geny oporności na antybiotyki (ARG), w tym typy oporne na wiele leków, które znacznie różniły się w zależności od miejsca. Chociaż ogólny poziom ARG był niski, ich rozmieszczenie sugeruje narażenie na różne społeczności mikrobiologiczne lub zanieczyszczenia w całym mieście.

„Dzikie pszczoły po cichu gromadzą sygnały stresu ekologicznego, od ograniczonych zasobów kwiatowych po śladowe ilości oporności na antybiotyki” – powiedział dr Tang. „Te sygnały mikrobiologiczne mogą pomóc w identyfikacji zagrożeń zarówno dla zapylaczy, jak i ekosystemów miejskich”.

Jak planować miasta, by sprzyjały zapylaczom

Wirom jelitowy pszczół zawierał szeroką gamę nieznanych wcześniej bakteriofagów, a także nitkowatego wirusa Apis mellifera (AmFV), będącego głównym patogenem pszczół miodnych. Jego obecność w wielu miejscach sugeruje potencjalną transmisję wirusa poprzez wspólne zasoby kwiatowe między pszczołami miodnymi a gatunkami dzikimi.

Analizy sieciowe wykazały, że fagi odegrały kluczową rolę w stabilizacji społeczności mikrobiologicznych jelit, a zmiany w składzie wirusów odpowiadały zaburzeniom w społeczności bakteryjnej.

Ekosystemy jelitowe pszczół zawierające zarówno bakterie, jak i wirusy, były bardziej odporne niż społeczności wyłącznie bakteryjne. Zmniejszona liczba fagów litycznych w połączeniu ze wzrostem liczby bakterii oportunistycznych i wirusów zwierzęcych wskazywały na miejsca narażone na potencjalny stres środowiskowy.

„Chociaż nasza praca koncentruje się na jednym gatunku pszczół w jednym mieście, podejście to jest szeroko skalowalne” – podkreślił dr Tang. „Mamy nadzieję, że te metody wpłyną na planowanie urbanistyczne sprzyjające zapylaczom i pomogą w opracowaniu biomarkerów mikrobiomu wczesnego ostrzegania, zgodnych z zasadami One Health”.

Jak wskazują badacze, urbanizacja powoduje fragmentację siedlisk, zmienia różnorodność roślin i naraża dziką przyrodę na zanieczyszczenia i patogeny. Tradycyjne badania bioróżnorodności rzadko uwzględniają stres fizjologiczny lub wyzwania związane z mikrobami, z którymi borykają się gatunki takie jak dzikie pszczoły, odgrywające kluczową rolę w zapylaniu roślin miejskich i rolniczych, podczas gdy sekwencjonowanie metagenomiczne pozwala uzyskać pełniejszy obraz sytuacji.

Czytaj także: Pszczoły zaatakowały centrum miasta. Dziesiątki poszkodowanych w szpitalu

Sprzedaż mieszkań w ujęciu rocznym utrzymała się na stabilnym poziomie, a ich ceny w większości miast wzrosły nieznacznie, nie przekraczając progu inflacji, co w ujęciu realnym oznacza ich spadek. W grudniu ten trend się utrzymał.

Rada Unii Europejskiej aktywowała w lipcu tzw. klauzulę wyjścia dotyczącą 15 państw członkowskich, w tym Polski. Mechanizm ten umożliwia tymczasowe odstąpienie od standardowych zasad budżetowych UE w zakresie wydatków na obronę.

Wcześniej sędzia brazylijskiego Sądu Najwyższego Alexandre de Moraes odrzucił wniosek obrońców Bolsonaro o zamianę kary więzienia na areszt domowy. Adwokaci argumentowali go pogorszeniem stanu zdrowia byłego prezydenta.

Bolsonaro, który sprawował urząd w latach 2019-2022, został skazany na 27 lat więzienia za przewodzenie nieudanemu zamachowi stanu po przegranych wyborach prezydenckich w 2022 r.

Były prezydent Brazylii opuścił szpital po operacji i wrócił do więzienia

Skrajnie prawicowy polityk przegrał wówczas wybory z obecnym prezydentem Luizem Inacio Lulą da Silvą.

Były prezydent był już wcześniej wielokrotnie operowany i poddawany zabiegom medycznym po ataku nożownika, który ugodził go w brzuch podczas wiecu wyborczego w 2018 r.  

Czytaj też: Niemiecki kanclerz pojechał do Brazylii i obraził gospodarzy

W ramach nadzorowania potencjalnego rozejmu Francja i Wielka Brytania byłyby gotowe wysłać na Ukrainę wojska nawet bez mandatu ONZ lub UE, wystarczyłoby zaproszenie ze strony Kijowa – informuje niemiecki dziennik "Die Welt". Wielkość kontyngentu w pierwszych sześciu miesiącach ma sięgać 10-15 tys. żołnierzy. Piotr Kozłowski

W ostatnim wywiadzie dla państwowej telewizji VTV polityk podkreślił, że Caracas jest otwarte zarówno na współpracę antynarkotykową, jak i na inwestycje amerykańskie w sektorze naftowym – wskazując między innymi na obecność firmy Chevron w Wenezueli. Jak dodał, jego rząd jest również gotów do rozmów o „szerszych porozumieniach o współpracy ekonomicznej”.

Wypowiedzi przywódcy Wenezueli padły w czasie narastającego kryzysu w relacjach ze Stanami Zjednoczonymi oraz zwiększonej presji ze strony Waszyngtonu, który rozmieścił w rejonie Karaibów znaczne siły marynarki wojennej i regularnie atakuje jednostki uznawane za zaangażowane w przemyt narkotyków do USA.

We wspomnianym wywiadzie Maduro odmówił potwierdzenia lub zaprzeczenia, czy doszło już do bezpośredniej ingerencji sił amerykańskich na terytorium Wenezueli. 

Kolejna amnestia w Wenezueli. Za kratkami jeszcze setki więźniów politycznych

Równolegle wenezuelski rząd ogłosił uwolnienie kolejnych 88 osób zatrzymanych po protestach, które wybuchły po wyborach w lipcu 2024 roku. To druga masowa amnestia w ciągu dwóch tygodni – 26 grudnia wolność odzyskało 99 osób. Lokalna organizacja pozarządowa Komitet na rzecz Wolności Więźniów Politycznych potwierdziła zwolnienie co najmniej 55 osób, głównie z więzienia Tocorón w środkowej części kraju.

Jednocześnie organizacje pozarządowe przypominają, że w Wenezueli nadal przetrzymywanych jest około 900 więźniów politycznych, w tym także osoby zatrzymane jeszcze przed wyborami.

Według komentatorów grupowe zwolnienia z więzień są bezpośrednio związane z rosnącą presją USA, które – obok działań dyplomatycznych – zwiększyły wojskową obecność na Karaibach i intensyfikują operacje wymierzone w szlaki narkotykowe.

Czytaj też: Pościg na wodach międzynarodowych. Tankowiec uciekł przed abordażem

Członkowie jednostki towarowej, która w sylwestra płynęła z Petersburga do izraelskiej Hajfy, to obywatele Rosji, Kazachstanu, Azerbejdżanu i Gruzji. „Na obecnym etapie nie jest jednak możliwe poinformowanie o ich narodowości ani o roli jaką pełnili na statku” – podano w komunikacie policji.

Do uszkodzenia kabla należącego do fińskiego operatora Elisa doszło w środę nad ranem w strefie ekonomicznej Estonii. Mający 132 metry długości statek Fitburg, pływający pod banderą karaibskiego państwa Saint Vincent i Grenadyny, został sprowadzony w stronę południowego wybrzeża Finlandii, niedaleko Helsinek.

Prowadzący sprawę komisarz Risto Lohi przyznał, że incydent jest podobny do tych z poprzednich lat, gdy dochodziło do uszkodzeń kabli. Również tym razem chodzi o statek towarowy płynący z Rosji, którego kotwica została zrzucona do morza.

Uszkodzone kable między Estonią a Finlandią nie po raz pierwszy

Niemal dokładnie rok temu, w Boże Narodzenie 2024 r., tankowiec Eagle S, który płynął z Petersburga z opuszczoną kotwicą, uszkodził podmorskie kable telekomunikacyjne oraz energetyczny między Estonią a Finlandią.

Jednostka została zatrzymana przez fińskie służby, a oficerom statku postawiono zarzuty. Sąd w Helsinkach umorzył jednak postępowanie, stwierdzając, że Finlandia nie ma jurysdykcji w tej sprawie, ponieważ możliwe przestępstwa miały miejsce w strefie ekonomicznej Finlandii, poza fińskimi wodami terytorialnymi.

Według telewizji MTV, obrony załogi Fitburga podjął się ten sam adwokat, który zajmował się sprawą Eagle S.

Czytaj także: Uszkodzony kabel łączący Finlandię i Estonię. Zatrzymano podejrzany statek

W ciągu ostatnich trzech lat prawie milion osób przeszło na emeryturę. Z analizy systemu przeprowadzonej przez resort pracy i ZUS wynika, że nie przewiduje się podwyższania wieku emerytalnego. Rząd zamierza natomiast skoncentrować się na zachęcaniu do dłuższej aktywności zawodowej.

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek chce wyznaczyć rozporządzeniem kilkanaście prokuratur, specjalizujących się w ściganiu hejtu, w tym także tego wobec Ukraińców, ale również Żydów, Romów czy po prostu Polaków mających inne poglądy. W działania zaangażowany ma zostać m.in. prokurator Maciej Młynarczyk – podał portal OKO.press. Piotr Kozłowski

Ceny w sklepach w Polsce w grudniu w większości stały w miejscu, a inflacja ponownie lekko spadła. Zyski w bankach wciąż rosną, a rząd już na początku roku ma pokrytą sporą część tegorocznych potrzeb pożyczkowych. Ponadto spora część z nas wydaje ponad 100 zł miesięcznie na serwisy streamingowe, a Bułgaria właśnie weszła do strefy euro. Oto pięć wydarzeń w gospodarce, na które warto zwrócić uwagę.

Od piątku wzrosły kary za wypalanie traw i rozniecanie ognia w lasach, na łąkach i torfowiskach. Górna granica grzywny za sprowadzenie zagrożenia pożarowego wzrośnie z 5 tysięcy złotych do 30 tysięcy złotych.

Według „Rzeczpospolitej”, telefony do ofiar są wykonywane z call center w Kijowie, Odessie czy Charkowie. W Polsce pozostała część grupy pilnuje finału oszukańczego przedsięwzięcia, czyli wypłaty pieniędzy.

Proceder jest urządzony na wzór korporacji, a kandydaci są badani wariografem – tak działają współczesne cybergangi, które okradają ofiary podszywając się pod pracowników banków i pod platformy inwestycyjne. Kontrolują go przestępcy z Ukrainy, ścigani przez polskie oraz ukraińskie służby.

– To grupy przestępcze o wysokim stopniu zorganizowania, w niektórych przed przyjęciem każdy kandydat był obligatoryjnie badany na poligrafie (wariografie) i pytany na przykład o współpracę z organami ścigania – powiedział gazecie Marcin Zagórski, rzecznik Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, które ściga tego typu przestępczość.

Ukraińcy mózgami cybergangów w Polsce

W rozbitych dotąd cybergangach obywatele Ukrainy stanowili przeszło 90 proc. grupy – pozostali, to inni cudzoziemcy, werbowani do podrzędnych zadań. – Ten kawałek „tortu” jest praktycznie poza zasięgiem polskich grup przestępczych – przyznał cytowany w artykule wysoki oficer CBZC.

Gazeta informuje, że „oszustwa internetowe nasilają się – w 2023 roku było ich 85 tys., w ubiegłym 93 tys., w obecnym skala nie będzie mniejsza”. Statystyki nie wyodrębniają oszustw według modus operandi, jednak policjanci i prokuratorzy z pionów do zwalczania cyberprzestępczości przyznają, że spraw „na bankowca” i „na inwestycje” jest mnóstwo. Kosztem ofiar oszuści osiągają rekordowe zyski. Tylko jedna grupa wyłudziła 6 mln zł w ciągu trzech lat.

Zobacz także: Ministerstwo Cyfryzacji kontra cyberprzestępcy. Nowe przepisy

W tym bardzo łatwym quizie filmowym chodzi o uzupełnienie tytułu filmu lub serialu czasów PRL. Większość zagadek jest naprawdę bardzo prosta. Pytamy o kultowe produkcje. Marta Kawczyńska

Prezydent Szwajcarii mówi o jednej w największych tragedii w historii kraju. Od 2 stycznia przez pięć dni flagi są tam opuszczone do połowy.

Sylwestrową zabawę ogień przerwał o 1.30. Akcja ratunkowa trwała trzy godziny. Dobę po tragedii hipotez dotyczących tego, co stało się w barze La Constellacion jest kilka. Przyczyny pożaru ustala prokuratura, która podkreśla, że na razie nikt nie jest podejrzany.

Tragiczny pożar w sylwestrową noc w Szwajcarii. Zginęło 40 osób, ponad 10 jest rannych

Szpitale w dziewięciu szwajcarskich miastach pracują na najwyższych obrotach. Możliwe, że część rannych trafi do Włoch. Południowy sąsiad Szwajcarii zgłosił gotowość medycznej pomocy.

„W nadchodzących dniach, priorytetem będzie ustalenie tożsamości osób, które zginęły. Chcemy jak najszybciej ich ciała wydać rodzinom. To zajmie kilka dni” – zapowiedział szef policji kantonu Valais, Frédéric Gisler.

Kurort Crans-Montana w Alpach szwajcarskich to popularny cel zimowych wyjazdów. Wypoczywają tam często osobistości ze świata biznesu, kultury i rozrywki. Bardzo popularny był także bar, w którym w sylwestrową noc doszło do tragedii.

Czytaj także: Sylwester pod znakiem zamieszek i pożarów. Spłonął zabytkowy kościół

Rosja planuje nasilenie działań sabotażowych wymierzonych w Polskę. Z powodu kluczowego położenia na wschodniej flance NATO oraz ważnej roli w koordynowaniu europejskiego wsparcia dla sojuszników nasz kraj ten znalazł się w centrum zainteresowania Kremla.

To był jeden z najbardziej wyczekiwanych tytułów w polskich kinach. Spektakularny thriller SF "Pies 51" światową premierę miał na Festiwalu Filmowym w Wenecji. Adaptacja kultowej powieści Laurenta Gaudé łączy widowiskową formę, odważną wizję przyszłości i znakomite aktorstwo gwiazd francuskiego kina. Ten najgłośniejszy francuski tytuł sezonu przyciągnął do kin nad Sekwaną ponad 1,3 mln widzów. Film wreszcie mogą oglądać Polacy. Piotr Kozłowski