Wchodzisz i wiesz

Od 2 do 31 marca trwać będzie nabór wniosków o dofinansowanie z PFRON zakupu nowego lub używanego samochodu osobowego, dostosowanego do potrzeb kierowcy lub pasażera z niepełnosprawnością. To już siódma edycja tego programu, który cieszy się ogromnym zainteresowaniem.

W medycynie onkologicznej istotnym narzędziem w leczeniu pozostają słowa. To właśnie język, a nie sama procedura, jako pierwszy wpływa na emocje pacjenta. Rozmowa o leczeniu zaczyna się od komunikatu, który może budować zaufanie bądź wzmacniać lęk.

Z kolei radioterapia jest jedną z podstawowych i skutecznych metod leczenia nowotworów. Pomimo ogromnego postępu technologicznego wciąż bywa kojarzona z zagrożeniem, bólem czy powikłaniami. Źródłem tych obaw w wielu przypadkach nie są fakty medyczne, lecz sposób, w jaki się o niej mówi.

Cichy czynnik ryzyka 

Problem języka łączy się z rosnącym zjawiskiem dezinformacji zdrowotnej. Według danych statystycznych nawet 90 proc. pacjentów onkologicznych w trakcie choroby spotyka się z nieprawdziwymi bądź uproszczonymi informacjami dotyczącymi leczenia.

Co istotne, nie chodzi wyłącznie o treści rozpowszechniane w mediach społecznościowych. Analizy amerykańskich przekazów medialnych wykazują, że również tradycyjne media eksponują ryzyko terapii, marginalizując jej skuteczność i postęp technologiczny. 

Ponadto analiza materiałów publikowanych na łamach The New York Times na przestrzeni ponad stu lat wykazała rosnącą tendencję do przedstawienia radioterapii w kontekście budzącym obawy.

Z kolei artykuły o bardziej alarmistycznym wydźwięku częściej posługiwały się w tytułach słowem „radiation”, które jest terminem silnie nacechowanym emocjonalnie.

 

CZYTAJ TAKŻE: Rak drugim zabójcą w UE. PE żąda pilnych zmian

Dezinformacja a efekt nocebo 

Budzący niepokój język może zwiększać podatność pacjentów na niesprawdzone przekazy i alternatywne metody leczenia, które często obiecują „bezpieczniejsze” rozwiązania.

Nadmierny stres może nasilić tzw. efekt nocebo – zjawisko polegające na pogorszeniu samopoczucia lub nasilenia objawów pod wpływem negatywnych emocji.

W praktyce oznacza to, że sposób komunikowania informacji może wpływać nie tylko na decyzję o podjęciu terapii, ale także na późniejsze doświadczenia. Pacjent, który rozpoczyna leczenie w atmosferze lęku i nieufności, może je gorzej znosić i mieć mniejsze zaufanie do zespołu medycznego.

 

Dezinformacja medyczna potęguje strach i podważa zaufanie do sprawdzonych metod terapii, co może prowadzić do rezygnacji z leczenia lub odkładania go w czasie.

Sprzyja także sięganiu po nieskuteczne oraz alternatywne rozwiązania promowane jako mniej obciążające. Z kolei negatywnie nacechowane komunikaty zwiększają stres, który może utrudniać przebieg hospitalizacji. 

CZYTAJ TEŻ: Rosyjskie drony nad Polską. Dezinformacja w hiszpańskiej Wikipedii

W odpowiedzi na te obserwacje Narodowy Instytut Onkologii rozpoczął projekt „RADiation Therapy TERMinology”, który obejmuje 3000 dorosłych osób z Polski i Stanów Zjednoczonych.

Uczestnicy otrzymają opis tej samej sytuacji klinicznej, różniący się wyłącznie nazwą proponowanej terapii. Następnie odpowiedzą na pytania dotyczące poziomu lęku, poczucia bezpieczeństwa oraz gotowości do podjęcia leczenia.

Celem projektu jest sprawdzenie, czy sama terminologia może wpływać na emocje i decyzje pacjentów. Wyniki mają pomóc w opracowaniu rekomendacji dotyczących komunikacji z osobami poddawanymi radioterapii oraz w ograniczeniu stresu. 

W polskich salonach dzieje się coś, co jeszcze rok temu wydawało się niemożliwe. Na placach stoją fabrycznie nowe auta z 2024, a nawet 2023 roku, które kurzą się w oczekiwaniu na właściciela. Choć statystyki krzyczą o 53-procentowym spadku sprzedaży elektryków, dla sprytnego kupującego to najlepsza wiadomość od lat. Rabaty są rekordowe, a najtańsze auto to Renault 5... Tomasz Sewastianowicz

24 lutego wiceminister aktywów państwowych Grzegorz Wrona odwiedził kopalnię Budryk. - Wizyta w KWK Budryk jest pierwszą z cyklu roboczych spotkań, które planuję odbyć w zakładach JSW - zaznaczył Wrona.

Winorośl potrafi dawać obfite plony, ale tylko wtedy, gdy jest prawidłowo cięta w odpowiednim terminie. Wiele osób popełnia ten sam błąd, skracając pędy intuicyjnie, bez znajomości podstawowych zasad owocowania, często zbyt późno. Tymczasem kluczowe jest zrozumienie, które pędy wydadzą owoce i jak odpowiednio je skrócić, aby roślina nie osłabła. Bez względu na to czy przycinamy winorośl prowadzoną na jednej łozie, czy też rozrośniętą, zasada jest zawsze taka sama. Marzena Sarniewicz

Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych złożyła 24 lutego zawiadomienie do prokuratury dotyczące zakupu węgla przez RARS w czasie rządów Prawa i Sprawiedliwości. Po wprowadzeniu embarga na rosyjski węgiel premier Mateusz Morawiecki polecił agencji zakup 750 tys. ton surowca z zagranicy za około 1,3 mld zł.

Jak wynika z ustaleń, znaczna część sprowadzonego węgla nie nadaje się do spalania w przydomowych kotłach i do dziś zalega na składach utrzymywanych z publicznych pieniędzy. Surowiec importowano m.in. z Kazachstanu, Kolumbii i Australii. Minister spraw wewnętrznych i administracji Marcin Kierwiński poinformował, że cały transport z Australii, wart blisko 200 mln zł, nie spełniał wymaganych norm.

Kolejna afera RARS

W materiale „19:30” Jakub Korus podkreślił, że sprawa węgla to kolejna z afer dotyczących działalności agencji. W czasie pandemii RARS kupiła od handlarza bronią respiratory, które nigdy nie trafiły do szpitali. Po wybuchu wojny w Ukrainie agencja zamawiała agregaty prądotwórcze, które były kupowane przez pośredników, a następnie odsprzedawane państwu po zawyżonych cenach.

– Wygląda na to, że RARS nadzorowana przez premiera Morawieckiego była maszynką do robienia ciemnych interesów – ocenił na antenie TVP Info Krzysztof Bondaryk, dyrektor Departamentu Bezpieczeństwa MSWiA i były szef ABW.

Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych

Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych została powołana w grudniu 2020 r. Jej zadaniem było zabezpieczenie państwa na wypadek sytuacji kryzysowych, takich jak pandemia czy wojna, poprzez gromadzenie zapasów żywności, leków, sprzętu i paliw. Na jej czele stanął Michał Kuczmierowski, bliski współpracownik premiera. W czasie pandemii zapewniał, że agencja dysponuje wystarczającymi zasobami, aby wspierać placówki medyczne.

Obecnie Kuczmierowski przebywa w Wielkiej Brytanii i oczekuje na rozpatrzenie wniosku o ekstradycję do Polski. Prokuratura zarzuca mu udział w zorganizowanej grupie przestępczej oraz przekroczenie uprawnień i niedopełnienie obowiązków. Śledczy podejrzewają, że w RARS mogło dochodzić do korupcji i ustawiania przetargów, z których korzystać miały powiązane podmioty, w tym związana z prawicą firma Red is Bad.

Były premier Mateusz Morawiecki broni byłego szefa RARS. – Nagonka na Michała Kuczmierowskiego i jego współpracowników opiera się na kłamstwach, manipulacjach i półprawdach – stwierdził.

„Wyprowadzono prawie 700 mln zł”

Dziennikarz śledczy Onetu Jacek Harłukowicz, który od lat opisuje działalność agencji, szacuje skalę nieprawidłowości na setki milionów złotych. – Z RARS wyprowadzono prawie 700 mln zł. Prokuratura zabezpieczyła dotąd około 130 mln zł na kontach dwóch głównych podejrzanych. Te pieniądze gdzieś muszą być – mówił w programie TVP Info „Bez trybu”.

Jak ustaliła redakcja „19:30”, decyzja brytyjskiego sądu w sprawie ekstradycji Michała Kuczmierowskiego, pierwotnie planowana na 27 lutego, została odroczona. Nowy termin wyznaczono na 13 kwietnia. Tego dnia sąd ma ponownie przeanalizować zgromadzony materiał dowodowy oraz przebieg postępowania, co – jak podkreślił w materiale „19:30” Jakub Korus – może oznaczać kolejne miesiące oczekiwania na ostateczne rozstrzygnięcie.

Czytaj też: Akcja CBA. Były wiceminister z rządu PiS zatrzymany w sprawie afery RARS

O sprawie pod koniec stycznia informowała podlaska policja. Funkcjonariusze wraz z powiatowym weterynarzem przeprowadzili interwencję w jednym z gospodarstw w gminie Krypno w powiecie monieckim. Jak wynikało z ustaleń śledczych, w gospodarstwie były 22 krowy, które przebywały w skrajnie trudnych warunkach, przede wszystkim bez dostępu do wody i pożywienia.

Zwierzęta żyły na krótkich łańcuchach. Dwie krowy uśpione

Zwierzęta trzymane były w budynkach gospodarczych, a część przebywała na zewnątrz. W jednym z budynków zwierzęta stały na uwięzi na bardzo krótkich łańcuchach, ich ruchy były ograniczone, część nie mieściła się na swoich stanowiskach i stała tylnymi kopytami w kanale z obornikiem. Niektóre z nich miały wrośnięty łańcuch w skórę głowy. Natomiast krowy, które stały na zewnątrz, miały pętle na przednich kończynach. Na środku posesji policja znalazła też krowę, która nie mogła wstać o własnych siłach. Przykryta była folią i kurtką. Dwie krowy, ze względu na ich stan zdrowia, zostały uśpione. Właściciel usłyszał zarzut znęcania się nad zwierzętami.

Akt oskarżenia w sądzie

Śledztwo odbywało się pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w Białymstoku. Jak poinformowała szefowa tej prokuratury Elwira Laskowska, akt oskarżenia został skierowany do Sądu Rejonowego w Białymstoku. Przekazała też, że mężczyzna przyznał się do zarzucanych mu czynów. Nie ma jeszcze wyznaczonego terminu rozprawy. Jak informowała wcześniej policja, zwierzęta zostały w gospodarstwie, a właściciel zobowiązał się poprawić ich warunki bytowe, a gospodarstwo miało być kontrolowane przez służby.

Czytaj również: 13-latek bił młotkiem mężczyznę. Jego znajomi nagrali wszystko telefonem

Założenia europejskiego planu walki z rakiem

Europejski plan walki z rakiem został przyjęty w lutym 2021 roku przez Komisję Europejską. Jego celem było wsparcie państw członkowskich w działaniach na rzecz zwalczania chorób nowotworowych – od profilaktyki i wczesnego wykrywania, przez diagnostykę i leczenie, po poprawę jakości życia pacjentów onkologicznych oraz osób wyleczonych.

Budżet i realizacja planu

Na realizację planu przewidziano pierwotnie 4 mld euro w latach 2021–2027. Jak jednak wynika z raportu Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO), nie wszystkie ambitne założenia udało się wprowadzić w życie, co rodzi pytania o dalsze losy inicjatywy.

Czytaj także: Rzadka choroba nowotworowa atakuje krew. Lekarze apelują

Powielone projekty i brak trwałości

Kontrolerzy przyznali, że uruchomiono wiele inicjatyw i zachęcono część krajów Unii Europejskiej do opracowania nowych lub aktualizacji istniejących krajowych planów walki z rakiem.

Jednocześnie wskazali, że niektóre współfinansowane przez UE projekty powielały się. Dotyczyło to m.in. aplikacji mobilnych służących profilaktyce nowotworowej, kierowanych do tych samych grup odbiorców.

Dodatkowo część dobrze przygotowanych projektów okazała się nietrwała, ponieważ nie została wdrożona na poziomie krajowym.

Czytaj także: Już działa portal dla chorych na raka. Informacje dla pacjentów i lekarzy

Nierówności w profilaktyce i szczepieniach

W raporcie podkreślono utrzymujące się różnice między państwami członkowskimi, szczególnie w obszarze profilaktyki i badań przesiewowych. Wyraźnie widać je np. w poziomie szczepień dziewcząt przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV).

W Bułgarii zaszczepionych jest jedynie 7 proc. dziewcząt poniżej 15. roku życia, podczas gdy w Portugalii odsetek ten przekracza 91 proc.

Średnia unijna wynosi 64 proc., co oznacza, że osiągnięcie celu 90-procentowego wyszczepienia do 2030 roku jest mało prawdopodobne. Tym bardziej że w takich krajach jak Bułgaria, Estonia czy Łotwa w ciągu ostatniej dekady odnotowano spadek poziomu szczepień.

Czytaj także: Onkologia sprzed 4,5 tysiąca lat. Odkrycie „przełomem w historii medycyny”

 

Badania przesiewowe: duże różnice między krajami

Znaczące dysproporcje dotyczą także udziału w badaniach przesiewowych, m.in. w kierunku raka sutka. Liderami są Dania, Finlandia, Szwecja i Słowenia, gdzie bada się ponad 75 proc. osób z grup ryzyka.

Na drugim biegunie znajdują się Rumunia, Cypr, Słowacja, Węgry, Bułgaria, Łotwa i Polska, gdzie udział ten nie przekracza 40 proc.

Co więcej, niektóre państwa – w tym Niemcy, Francja i Włochy – sygnalizują spadek zainteresowania badaniami przesiewowymi.

Czytaj także: Ten rak pojawia się coraz częściej u młodych kobiet. Wzrost o 200 proc.

 

Niepewne finansowanie po 2027 roku

ETO zwrócił także uwagę na brak jasności co do przyszłego finansowania planu. Ogólny budżet unijnego programu zdrowotnego na lata 2025–2027 został zmniejszony o ponad 35 proc., co rodzi pytania o to, czy po 2027 roku program walki z rakiem w ogóle otrzyma środki – i w jakiej wysokości.

Skala problemu nowotworów w UE

Z danych ETO wynika, że nowotwory są drugą najczęstszą przyczyną zgonów w 27 państwach UE. Co roku z ich powodu umiera ponad milion osób.

Statystycznie co minutę raka diagnozuje się u pięciu osób, z czego dwie umierają. Szacuje się również, że choroby nowotworowe generują koszty przekraczające 100 mld euro rocznie dla całej UE.

Czytaj także: To może być przełom w medycynie. Nowe badanie krwi wykryje nowotwory

Stefaniszyna wskazała, że ​​otrzymała oficjalne démarche od Departamentu Stanu USA w sprawie ataku na port w Noworosyjsku. Zaznaczyła, że ​​Waszyngton nie prosił Kijowa o powstrzymanie się od ataków na rosyjską infrastrukturę wojskową i energetyczną.

– To (nota dyplomatyczna – przyp. red.) było związane z faktem, że amerykańskie interesy gospodarcze zostały tam naruszone. Zanotowaliśmy to – powiedziała, cytowana przez stację CNN.

Dodała, że ​​w nocie Departamentu Stanu zauważono, iż Stany Zjednoczone nie mają obecnie na Ukrainie tak dużych interesów gospodarczych, jak w Kazachstanie. – Jest mi naprawdę bardzo przykro, że przez 35 lat niepodległości Ukrainy, mając tyle szans, nigdy nie doprowadziliśmy się do sytuacji, w której możemy zrobić to samo – skomentowała ambasador Ukrainy w USA.

Ambasador Ukrainy liczy na kolejne sankcje na Rosję

Wezwała przy tym amerykańskie władze do uchwalenia ustawy zaostrzającej sankcje wobec Moskwy. Zaznaczyła, że zwlekanie w tej materii jest postrzegane jako zwycięstwo Kremla. – Jeśli uda nam się nałożyć większe sankcje i wywrzeć większą presję na Rosję, nie będzie ona w stanie wycofać się z negocjacji pokojowych - zaznaczyła.

W nocy z 13 na 14 listopada ubiegłego roku ukraińskie bezzałogowe statki powietrzne zaatakowały port i infrastrukturę naftową w Noworosyjsku w kraju krasnodarskim Federacji Rosyjskiej, leżący kilkadziesiąt kilometrów od nielegalnie okupowanego przez Rosjan Krymu. Uszkodzony został skład ropy naftowej, terminal kontenerowy, obiekty nadbrzeżne oraz statek.

Portal Ukrainska Pravda podał, że port jest wykorzystywany do transportu rosyjskiej, ale także kazachskiej ropy naftowej. Przeładowuje się tu ponad 2 miliony baryłek ropy dziennie, co stanowi około 5 proc. światowych dostaw morskich. Wielokrotnie był celem nalotów po wybuchu pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Po ostatnim ataku rankiem 14 listopada ubiegłego roku ceny ropy wzrosły o około 2 proc. na skutek obaw o podaż surowca.

Stacja CNN zwróciła uwagę, że administracja prezydenta Donalda Trumpa uczyniła inwestycje gospodarcze i energetyczne kluczowym elementem swojej polityki zagranicznej. W ubiegłym roku podpisano z Kijowem „umowę o partnerstwie gospodarczym”, która zapewni Waszyngtonowi dostęp do zasobów mineralnych partnera w zamian za utworzenie funduszu inwestycyjnego na Ukrainie.

Czytaj także: Zawyżone kilometry, przemilczane straty. Kreml buduje iluzję siły

Zima 2025/2026 była szczególnie trudna dla ptaków dziko żyjących. Gruba warstwa śniegu utrudniała zdobycie pożywienia, a siarczyste mrozy groziły śmiercią. Fundamentalne znaczenie miało dokarmianie ich przez ludzi. Powoli jednak śnieg znika, a my zastanawiamy się, kiedy przestać dokarmiać ptaki. Oto 5 wiosennych sposobów na pomaganie dzikim ptakom. Felicja Mrzonka

Kacper Tomasiak wrócił z igrzysk olimpijskich bogatszy o prawie dwa miliony złotych. Tyle wynosi suma nagród pieniężnych jakie otrzymał za zdobycie dwóch srebrnych i jednego brązowego medalu. Skoczek narciarski w rozmowie z mediami zdradził, na co przeznaczy zarobione pieniądze. Michał Ignasiewicz

mObywatel to aplikacja, którą Polacy lubią, a Polska jest z niej dumna - podkreślał minister cyfryzacji i wicepremier Krzysztof Gawkowski na konferencji prasowej. Zapewnił przy tym, że wdrożenie europejskiego portfela tożsamości cyfrowej, nie oznacza rezygnacji z rządowej aplikacji.

Monitoring miejski pomaga ustalić właścicieli psów, którzy nie sprzątają po swoich pupilach. Także zgłoszenia mieszkańców pomagają egzekwować przepisy. Kara może wynieść nawet 500 zł. Paula Nowak

Nastąpiła wyczekiwana premiera epickiego filmu przygodowego "Urwisko" ("The Bluff"). Produkcję już przed pięcioma laty szykował Netflix, a główną rolę miała grać Zoe Saldaña. Plany się jednak zmieniły, ostatecznie w roli dzielnej piratki, "kobiecego Jacka Sparrowa", wystąpiła Priyanka Chopra Jonas, a widowisko zadebiutował na innej platformie streamingowej. Której? Piotr Kozłowski

Kwota ryczałtu energetycznego przejdzie waloryzację. Od 1 marca 2026 r. ZUS będzie wypłacał miesięcznie 336,16 zł. To świadczenie skierowane jest do określonej grupy osób. Aby otrzymać dopłaty do prądu, gazu czy ciepła, wystarczy w dowolnym momencie złożyć wniosek ZUS-ERK. Warto pamiętać, że podobne świadczenie wypłaca też KRUS.

"Pierwsza żydowska mafia na ziemiach polskich działała w Lublinie" – powiedział PAP historyk, prof. Adam Kopciowski, autor nowej książki "Nieświęte miasto. Opowieść o szajce Kojech gejers i żydowskim półświatku dawnego Lublina". Banda powstała pod koniec XIX wieku i przez sześć lat terroryzowała miasto. Piotr Kozłowski

Minister Edukacji Barbara Nowacka zapowiada przełomowe zmiany dla uczniów szkół podstawowych. Rząd planuje wprowadzenie ustawowego zakazu używania telefonów komórkowych podczas lekcji w klasach 1-8. To jednak nie koniec – Koalicja Obywatelska chce również ograniczyć dostęp nieletnich do mediów społecznościowych, wzorując się na rozwiązaniach z Australii. Od kiedy nowe przepisy mogą wejść w życie? Olga Skórko

Prezydent Nawrocki wykonuje kolejny krok w sprawach o ułaskawienia. Do Prokuratury Krajowej wpłynęły wnioski o przesłanie akt czterech skazanych. Czy po pierwszych trzech ułaskawieniach z lutego, Karol Nawrocki planuje zastosować prawo łaski wobec kolejnych osób? Weronika Papiernik

Prezydent Stanów Zjednoczonych Donald Trump zapowiedział, że największe firmy technologiczne będą musiały samodzielnie budować elektrownie na potrzeby swoich centrów danych. Jak podkreślił, rozwiązanie ma chronić odbiorców przed rosnącymi rachunkami za prąd. Deklaracja padła w czasie orędzia o stanie państwa i wpisuje się w narastającą debatę o kosztach energii w USA.

Każdego dnia publikujemy setki tekstów, nasza strona zmienia się bardzo dynamicznie. W tym miejscu zbieramy najważniejsze wiadomości dnia.